Huygens – Descarteslezing 2022 door Kurt Vanhoutte

3 juni 2022, 15:00 - 18:00

Wetenschappers en entertainers, leraren en priesters, politici en obscurantisten: in de tweede helft van de negentiende eeuw deden ze enthousiast een beroep op het revolutionaire medium van de toverlantaarn: om te informeren, te beleren en te vermaken. Ze brachten niet zelden een publiek op de been van meer dan duizend toeschouwers per keer. In zekere zin legde de moderniteit hiermee de grondslag voor de film, maar ook voor de diaprojector en zijn actuele digitale varianten.

Toen Christiaan Huygens (1629-1695) als één van de eersten in de Westerse geschiedenis een magische lantaarn maakte, kon de wetenschapper niet bevroeden wat hij in handen hield. Een tinnen omhulsel met daarin een olielamp en drie lenzen waartussen men een beschilderde glasplaat kon schuiven, meer leek het aanvankelijk niet. Meer dan tweehonderd jaar later zou Huygens’ uitvinding evenwel uitgroeien tot een visueel massamedium. In de tussentijd, en wel kort na de Franse revolutie, had een zonderlinge figuur, Etienne Gaspard Robertson, met zijn speciaal daartoe ontworpen lanterne de peur wel al een groot publiek in vervoering weten te brengen. Parijs baadde in het bloed van de terreur en Robertson sommeerde met zijn projecties de doden op te staan uit het graf. Maar met die macabere shows was het verhaal van de lantaarn nog lang niet verteld.

Deze lezing wordt georganiseerd door het Descartes Centre en het Huygens Instituur. Deze lezing zal worden gehouden in het Allard Pierson Museum te Amsterdam. De lezing is gratis, na aanmelding via de site van het Descartes Centre.

Meerdaagse Conferentie over religieuze vluchtelingen in de 17e eeuw

11 november 2022, 09:00 - 18:00

Religieuze bannelingen kwamen in de zeventiende eeuw vanuit heel Europa naar Nederland en vooral naar de hoofdstad vanwege de relatief vrije wetten op religieuze uitingen en publicaties. Een centrum van deze uitwisseling was het zogenaamde Huis met de Hoofden aan de Keizersgracht, het huis van Louis de Geer en later zijn zoon Laurens. Beide mannen traden op als beschermheren van een verscheidenheid aan religieuze vrijdenkers en hervormers. Figuren als Jan Comenius, Friedrich Breckling en Christian Hoburg kwamen in huize De Geer bijeen om hun ideeën te bespreken. Tegenwoordig herbergt het Huis met de Hoofden de collectie Bibliotheca Philosophica Hermetica en het bijbehorende museum, de Embassy of the Free Mind. In de herfst van 2022 presenteren wij een tentoonstelling over de geschiedenis van het Huis met de Hoofden. In samenhang met deze tentoonstelling organiseren zij op 11 en 12 november 2022 een conferentie over de rol van Amsterdam als toevluchtsoord voor religieuze vluchtelingen.

Meer weten? Hoe de agenda van de Embassy of the Free Mind in de gaten.

Jubileumcongres: 125 jaar Spinozahuis

8 oktober 2022, 09:00 - 18:00

Vereniging Het Spinozahuis is opgericht in 1897! Het 125 jarig bestaan wordt gevierd met vele bekende of minder bekende internationale Spinozakenners.

Het programma duurt de hele dag. Meer informatie volgt, over de locatie, kosten en de precieze start- en eindtijd.

Hou de agenda van Het Spinozahuis in de gaten!

‘Spinoza en de Algoritmen’ door dr. Henk Jan Hoekjen

19 februari 2022, 14:00 - 16:00

Deze lezing wordt georganiseerd door het Spinozahuis.

Spinoza wordt in lesboeken vaak geportretteerd als rationalist. Dit is begrijpelijk gezien het
grote belang dat Spinoza toekent aan de ratio voor de mens die zich wil ontworstelen aan de
invloed van externe prikkels. Niettemin zijn er redenen om enige kanttekeningen te plaatsen
bij een rationele-al-te-rationele opvatting van Spinoza’s filosofie.

In deze lezing zal dr. Henk-Jan Hoekjen middels een beschouwing van onder meer het
toenemende belang van algoritmes in ons dagelijks leven een overzicht geven van de
manieren waarop de ratio behulpzaam zou kunnen zijn bij het navigeren in de ons niet zelden
vijandige externe natuur. Daarbij wordt het toenemende belang van algoritmes aan een
kritische beschouwing onderworpen. Algoritmes zijn ontegenzeggelijk beloftevol bij het
oplossen van tal van problemen. Ook vanuit Spinozistisch oogpunt is er op het eerste gezicht
alle reden om verheugd te zijn over de opkomst van dergelijke ogenschijnlijk rationele
instrumenten.

Tegelijkertijd kent deze ontwikkeling een aantal problemen. Zogenoemde
‘feedbackloops’ kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat algoritmes leiden tot een arbitraire
mummificering van de werkelijkheid. Zolang deze verstarring beperkt blijft tot ons
klantprofiel bij online winkels is er nog relatief weinig aan de hand. Maar het wordt
bedreigender en maatschappelijk relevanter wanneer we ons realiseren dat ook de inzet van
politie en onze nieuwsvoorziening in toenemende mate door algoritmes bepaald worden.

Aan de hand van Spinoza’s opvatting van de ratio – ofwel de ’tweede kennissoort’ – zal dr. Hoekjen
betogen dat algoritmes in feite minder rationalistisch zijn dan zij lijken. In evidente analogie
met een driedeling die Friedrich Nietzsche hanteert in zijn tweede oneigentijdse beschouwing,
wordt hierbij onderscheid gemaakt tussen antiquarisch, monumentaal en kritisch
rationalisme. Alleen de laatste variant van rationalisme – die niet alleen het nut, maar ook de
nadelen van de ratio voor het leven aan de orde stelt – biedt volgens Hoekjen een solide
fundament voor een duurzame liberaal-democratische samenleving.

Kosten kaart: €30,-. Locatie van de lezing: Fletcher Hotel Het Witte Huis te Soest.

HUMA-café: Frank Weijers over Deep Democracy

10 april 2022, 15:00 - 17:00

Democratie is een belangrijke waarde, vinden de meeste mensen. Eeuwenlang hebben filosofen en anderen gestreden om deze staatsvorm realiteit te maken. Maar hoe brengen we alle zienswijzen, achtergronden en verschillende opvattingen op een goede manier samen? En hoe krijg je voor elkaar dat iedereen aan het woord komt, en niet alleen die paar mensen die je altijd hoort? Zodat je met elkaar ook echt verder komt?

Deep Democracy is een aanpak die naar boven haalt wat meestal niet gezegd wordt. Frank Weijers is een van de meest bekende trainers van Deep Democracy in Nederland en tevens auteur van het gelijknamige boek. Op 16 januari neemt hij je mee langs verschillende aspecten van Deep Democracy, en hoe je je vanuit dat gedachtegoed werkelijk kunt verbinden met de ander, met het ‘andere’ in anderen.

Lees meer en geef je op op de site van het Humanistisch Verbond.

Hoezo Spinoza? Een theatervoorstelling over de grote filosoof

26 maart 2022, 16:30 - 17:30

In zijn werk Ethica, eigenlijk een ondoordringbaar zelfhulpboek avant-la-lettre, beschrijft Spinoza met wetenschappelijke precisie hoe we het hoogste geluk kunnen bereiken. Maar hij laat ons ook achter met vragen. Wat bedoelt hij nou precies? De antwoorden van Spinoza kunnen ons richting en troost bieden Hij weet immers wat het betekent om in isolement te leven; in 1656 werd hij door de Portugees-Israëlitische Gemeente uit de joodse gemeenschap verstoten. Hij leefde, als tweede-generatie-immigrant, tussen twee culturen en overleefde twee pestepidemieën. Spinoza vond waardigheid en vrijheid in zichzelf. In zijn werk legt hij uit hoe we ons hoofd niet op hol moeten laten brengen door angst en woede, hoe we onszelf kunnen bevrijden van ons streven naar geld, roem en status. Hij vertelt ons hoe we gelukkig kunnen worden door dit juist niet meer na te streven, maar door tolerant, begripvol en tevreden te zijn met het hier en nu. 

Harpert Michielsen is geen filosoof, maar theatermaker, waardoor hij het werk van Spinoza bekijkt als een nieuwsgierige leek. Hij neemt het publiek mee in een wonderlijke ontdekkingstocht door het leven en denken van deze nieuwe Nederlander uit de 17e eeuw. 

Lees meer of geef je op via de agenda van de Embassy of the Free Mind.

Spinozadag 2022

20 november 2022, 10:30 - 13:00

De Amsterdamse Spinozakring zal dit jaar weer een Spinozadag in Paradiso organiseren. Door de aansluitende programmering van Paradiso zal de bijeenkomst vroeg starten (11 uur) en compact zijn.  

Meer informatie volgt binnenkort!

De Spinozadag is een programma van de Amsterdamse Spinozakring i.s.m. Paradiso. Kaarten kosten €17,-.

Hybride lezing over Koerbagh en Spinoza

18 november 2021, 19:30 - 20:45

Adriaan Koerbagh (1633-1669) is een van de meest opmerkelijke, tragische en tot voor kort onterecht onderschatte figuren van de Nederlandse 17e eeuw. Hij en zijn jongere broer Johannes waren de zonen van een succesvolle plateelbakker die jong stierf, in 1644, en hen zodanig welgesteld achterliet dat ze hun leven konden wijden aan studeren en het streven naar de waarheid zonder erbij te hoeven werken. Adriaan, één jaar later geboren dan Spinoza, en zijn jongere broer waren levenslange bondgenoten in hun strijd voor verlichting en intellectuele vernieuwing. Ze bekritiseerden de religieuze ideeën van hun tijd en sprongen in de bres voor basale menselijke vrijheden, met name het recht van ieder mens om te denken, te geloven, te zeggen en te schrijven wat hem goed, waardevol en redelijk lijkt.

Deze lezing wordt via zoom gegeven door Jonathan Israel, specialist in Europese en Europese koloniale geschiedenis van de renaissance tot de 18e eeuw. Zijn recente werk richt zich op de impact van radicaal gedachtegoed (met name van Spinoza, Bayle, Diderot en de 18e-eeuwse Franse materialisten) op de Verlichting en het ontstaan van moderne ideeën over democratie, gelijkheid, tolerantie, persvrijheid en persoonlijke vrijheid. 

Lees meer of geef je op via de agenda van de Embassy of the Free Mind.